KÖYÜMÜZÜN MEZAR TAŞLARI VE TARİHİ


Köyümüzdeki farklı formdaki mezar taşları, hem kültürümüzün dayandığı tarihi gerçekleri, hem de farklı kültürlerle etkileşim içinde olduğumuzun maddi kanıtlarıdır.

 

Doğrusu bu yazıyı yazarken tarihlemeye dikkat etmeye, yanlış bir bilgiye yöneltmemek için, bilimsel olamayan yorumlamalardan uzak durmaya çalışacağım. Ama bu yazın, Varto’da yaptığım incelemeler sonucunda elde ettiğim bilgiler ışığında da bazen yorumlamalara gidebilirim. Bu yorumlamalar şu an yalnızca beni bağlamaktadır. Köyümüzün doğusuna doğru yöneldiğimizde "Gola Mara" da, eski dönemlere hatta ilk yaşam alanlarının olduğunu gösterebilecek bulgularla karşılaştım. Kazı, aşınmaya veya bir şekilde yeryüzüne çıkmış bulunan seramik ve Keramik parçaları üzerinde ki acemi motifler bizi ilk çağa kadar götürmektedir. Yapılmış herhangi bir inceleme olmadığından dolayı, biz yalnızca tahmin kısmında kalmaktayız. Yine Hotan Deresinde yer alan ve Ermenilere ait olduğunu tahmin ettiğimiz mezarların yakınlarında ve yine bir şekilde yeryüzüne çıkmış keramik parçaları, bence yine ilk çağ sanatının ürünüdür, fikri uyandırmaktadır.

 

Kevir ê Qup (resim 1) denilen ve köyümüzün güney batısında yer alan oyuklu taş, bizi Urartuların bu bölgede yerleşim gördüğü, fikrini uyandırmaktadır. Bu tür de oyuklu taşlar Urartu kültüründe sıkça karşımıza çıkmaktadır. Kevir ê Qup bölgesinde yeryüzüne çıkmış seramik parçalarını incelediğimizde, burada bir Urartu izini görmek mümkündür. Köyümüzün (resim 2) kuzeydoğusunda (Hember) tarafında görülen 4 haç biçimli mezar taşı, köyümüzün tarihini, haçın motif biçiminden dolayı, Romalıların son dönemi ve Bizansların ilk dönemine denk gelmektedir. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Arkeoloji bölümünden de alınan bilgiler bu doğrultudadır. Yine aynı bölgede bulunan ve bir sel aşınmasından dolayı yeryüzüne çıkmış sert bir taşa işlenmiş Malta tipi mezar taşı (resim3), Ermeni kültürünü ve Sanatının güzelliğini yansıtmaktadır. Köy mezarlığında bulunan koyun ve koç heykelleri, Akkoyun ve Karakoyunların yaşam izlerini göstermektedir. Yapılan bu heykellerden biri (resim4) bu devletlerin yaşam dönemlerinde yapıldığı, tahmin edilmekte. Ama diğer heykeller daha geç dönemde yapıldığı gerek üzerinde ki motifler, gerekse direk olarak yazılmış tarih, bizi bu gerçekliğe götürüyor. Heykeller normal bir koyun ve koç ebatlarında olup, kenarları hafifletmiş dikdörtgen bir kaideye oturtulmuş biçimdedir. Bu heykellerin koyun olanı, mezarda yatan kişinin şekçin bir bayan olduğu, koç olanları ise yine şekçin bir erkek olduğu ve konumlarından dolayı bu tipte bir mezar taşı yaptırılmıştır.

 

Şu an elimizde fotoğrafı olmayan ve köyümüzün mezarında bulunan, Osmanlıca rakamlarla yazılmış bir mezar taşı ilgi çekicidir. Masalımsı bir anlatımı olan, kahraman birinin yattığı silah motifleriyle işlenmiş mezar taşı, bizi 1800 lü yıllara götürmektedir. ( resim 5)

 

Köyümüzün hem kısaca tarihine değindim, hemde daha ayakta duran bu tarihi güzellikleri sizlerle paylaştım. Umarım daha geniş bir araştırma fırsatı bulabiliriz.

 

 

 

resim 4            Koyun

Koc

 

 

resim 1

resim 2

resim3

resim 5


ARAŞTIRMA: HASAN YUVANÇ/ 2005. (VARTO DERGİSİNDEN ALINTILAR DA BULUNMAKTADIR)