HIZIR CEM'İ (ŞEWA XEYLAS)

Xeylas gecesi, duaların kabul, muradların hasıl olduğu mukaddes bir gecedir. Bu mukaddes geceyi ibadetle geçirenlere, Hızır hanelerine uğramakla beraber sıhat, mutluluk ve rızık dağıttığı bir gecedir. Xeylas gecesi Rayver, ibadethanede hizmet alan kişileri tespit eder ve görevlendirir. Oniki hizmetten görev alan kişiler, ibadethane'nin temizlik, aydınlatma ve su ihtiyacı gibi, hizmetleri tehmin ettikten sonra, ibadethane'de ulu divan kurulur. Ulu divan'dan maksat, evvela yere keçe serilir, keçenin üzerine, düşek serilir, düşeyin üzerine de, dağ-keçisinin postu serilir. Rayver, bizzat çıra (çıra, kurban yağı ve fitil konularak yakılan aydınlatma kabı) yakar ve postun baş ucuna bırakır.

 

Rayver, ulu divan'da yerini aldıktan sonra, bütün köylüler madi imkanları dahilinde, Miaz'ınıda yanına alarak ibadethane'ye gelip, Ayin'i Cem'e katılır. İbadethaneye gelen canları, kapıcı hizmeti ile görevli kişi, karşılar ve gözcü'ye teslim eder. Gözcü usuluna uygun olarak canlarla birlikte ulu divan ününde sağ ayak baş parmağı, sol ayak baş parmağı'nın üzerinde kenetliyerek, sağ el, sol göğüs üzerinde, başı hafif öne eğik, dara durup «nefes Pir'dedir» diye buyurup, hayır dua ister. Pir, Miaz'larla beraber dara duran canlara miaz duası okur:

 

MİAZ DUASI
Bismi Şah hala….hala
Geldğiniz yolda, durduğunuz darda
Çağırdığınız Ulu Hakk'ın dergahında
Miazınız nur olsun. Hızır zuhur olsun.
Kadaya kalkan olsun. Belaya bekçi
Olsun. Ne muradınız varsa hasıl
Olsun. Eli Şah'ı merdan
yardımcın olsun.
Gerçeğe Hü.

 

Bütün köylüler ibadethane'ye gelip, cemal-cemale yerini aldıktan sonra, Rayver, Pir ve Mürşid makamında oturacak pirler'in içeri gelmesi için, gözcü hizmeti ile görevli kişiye haber verir. Gözcü hizmeti ile görevli kişi, pirleri içeri çağırmakla birlikte, ulu divan ününe kadar gelir ve ulu divana niyaz olduktan sonra, usuluna uygun olarak dara durup «nefes Rayver'dedir» diye buyurur. Rayver, Ayin'i Cem'e katılan canlara, ulu divana oturacak pirler'den «râzı ve hoşnud» olup olmadıklarını sorar. Şayet Ayin'i Cem'e katılan canlar, «biz râzıyız, Hakk ve Hızır râzı olsun» diye rızalık verirse, Rayver'de, hazır canlara, Hakk ve Hızır sizden râzı olsun der.

 

Bu rızalık usulundan sonra, pirler üç defa ulu divana niyaz olduktan sonra, ulu divan'daki yerlerine geçip otururlar. Pirler ulu divandaki yerlerini aldıktan sonra, Rayver, Hızır nebi'nin hayatı, Hızır orucu, Hızır kurbanı, Hızır Semahı, Xeylas günün mana ve önemi üzerine, konuşma yapar. Rayver'in konuşmasından sonra, Rayver veya Dewrēs, iki nefes okur. Bunu müteakip sıra Hızır nebi'nin makamı olan mêyman postu sermesinde. Mêyman postu süpürgeci hizmeti ile görevli kişi «ya Hekk, ya Hızır, ya Pir» deyip, ulu divana doğru üç adım gelip, mêyman postunu pirlerin önüne serer ve usuluna uygun olarak dara durup: «Ayin'i Cem birliğine, sohpet sırlığına, Hızır demine, nefes Pir'dedir» diye buyurup, hizmetine karşılık hayır dua ister. Pir, postu seren görevliye post duası okur:

 

POST DUASI
Bismi Şah hala....hala
Post sahibi Hızır nebi'nin
himmet ve hidayeti, üzerimizde
hazır ve nazır olsun. Hizmetleriniz
kabul, muratlarınız hasıl olsun.
Gerçeğe Hü.

 

Post duasından sonra, sıra çıraların yakılmasındadır. Çıra hizmeti ile görevli kişi gelir meydanda hazır olan çıraların yakılması için ulu divan önüne diz üstü oturur, çıraları yakarken: «Çıra yaktık Hakk aşkına, çıra yaktık Hızır aşkına, çıra yaktık Pir aşkına» deyip, üç adet çıra nurlandırır ve usuluna uygun olarak dara durup, hizmetine karşılık hayır dua ister. Pir, çıraları nurlandıran görevliye çıra duası okur:

 

ÇIRA DUASI
Bismi Şah hala....hala
Sonsuza dek yolumuzun ışığı olsun
Birliğimizin, varlığımızın nuru olsun
Hizmetin kabul, muradın hasıl olsun
Hızır nebi yoldaşın olsun.
Gerçeğe Hü.

 

Çıra duasından sonra, Mürşid, şöyle bir konuşma yapar: «Sevgili canlar, İbadethanemiz de kine, hırsa ve nefse yer olmadığı gibi, sınıf, dil, din, ırk, renk ve cinsiyet ayrımı gözetmeksizin, Hakk'ın özenerk ve beğenerek yarttığı yetmişiki milleti aynı gözle görürüz. Yolumuz sevgi, barış ve kardışlik yoludur. Biz sizi sizin özünüze teslim edeceğiz, aranızda anne ve babasına evlatlık görevi yapmayanlar, nefsine hakim olamayanlar, üzerinde kul hakkı olanlar, komşusunu incetenler, küskün ve dargın olanlar varsa, ulu divan önünde özünü dara çekip, dile gelsin, şayet düşkün olanlar varsa, ibadethane'yi terk etsin»....Bu rızalık duyrusu, üç kere tekrarlanır!

 

Mürşid'in bu duyurusundan sonra, şayet ulu divana intikal eden davalar varsa, mümkün mertebe suçlu olanı kötülüklerinden arındırarak tekrar toplumsal yaşam içerisine dönmesi sağlanır. Küskün vayahut dargın olanlar ise, umumiyetle barıştırılır. Böylece bütün köylüler arasında barış, huzur ve göven ortamı sağlanmış olunur.

Bu barış ortamından sonra, süpürgeci hizmeti ile görevli kişi «ya Hakk, ya Hızır, ya, Pir» diye buyurup, üç kere ulu divan önüne süpürge çalar, yüzü ulu divana dünük, süpürgeyi sol kolunun altına alıp, sağ ayak baş parmağı, sol ayak baş parmağı'nın üzerinde kenetliyerek, sağ el, sol göğüs üzerinde, başı hafif öne eğik, dara durup, hizmetine karşılık hayır dua ister. Pir, süpürgeci görevlisine süpürgeci duası okur:

 

SÜPÜRGECİ DUASI
Bismi Şah hala....hala
Hizmetin kabul olsun
Ne muradın varsa hasıl olsun
Eli Şah'ı merdan yardımcın olsun.
Gerçeğe Hü.

 

Süpürgeci görevlisine verilen duadan sonra, sıra oniki hizmette. Rayver veya Dewrēs, oniki hizmet nefesini okur. Kıt'ada hangi hizmetin ismi ifade edilirse, o hizmetten görevli kişi, ulu divan önüne gelip, ulu divana niyaz olur ve yüzü ulu divana dünük, sağ ayak baş parmağı, sol ayak baş parmağı'nın üzerinde kenetli olacak şekilde, sağ el, sol göğüs üzerinde, baş hafif eğik olmakla birlikte, dara durur. Bunu müteakiben oniki hizmetten görevli kişiler, aynı şekilde dara durup, hizmetlerine karşılık hayır dua ister. Pir, oniki hizmet görevlilerine oniki hizmet duası okur:

 

ONİKİ HİZMET DUASI
Bismi Şah hala….hala
Akşamlar yayr olsun, hayırlar fet olsun
Şerler def olsun, Talib toplumu şad olsun
Hizmetleriniz kabul, muratlarınız hasıl olsun
Eli Şah'ı merdan yardımcınız ve yoldaşınız olsun.
Gerçeğe Hü.

 

Oniki hizmet görevlilerine verilen duadan sonra, her kişi üstlenmiş olduğu hizmeti yerine getirmek üzere yerini alır. Bu sırada süpürgeci hizmeti ile görevli kişi, ulu divan önüne üç defa süpürge çalar, usuluna uygun olarak dara durup, hizmetine karşılık hayır dua ister. Pir süpürgeci görevlisine, süpürgeci duası okur.

 

Süpürgeci görevlisine verilen duadan sonra, semah ibadetine geçilir. Rayver, Hızır Semahı üzerine şöyle bir konuşma yapar: «Sevgili canlar, talib Yolu'nun temel ibadeti olan Ayin'i Cem'in ayrılmaz bir rüknü de, semah yürümektir. Semah, çalınan tanbur ve okunan nefeslerin ahengine uyularak, kadın-erkek ayrımı gözetmeksizin, birlikte icra edilir.

Semah yürüyen canlar için, beli bir kıyafet yoktur. Günlük giysiler içinde, edeb ve erkan dairesinde, aslına uygun olarak icra edilir.

 

Semah'ın değerini taktir edemeyenlerin huzurunda semah icra etmek doğru değildir. Çünkü semah, bir gösteri veyahut bir raks mahiyetinde değil, Hakk için icra edilir.

Semah'a kalkan canlar, önce ulu divan'da oturan pirleri niyaz ederler. Semah yürüdüğü zaman ise, ulu divana asla sırt dönülmez, her seferinde mutlaka ulu divan niyaz edilir.

Semah yüriyen canlar, dikatlerini tanbur sesine verirler. Çünkü, kelam tellerle buluşur nefes olur, insanın Hakk'a olan aşkını artırır, kalbteki tüm sıkıntılara gıda olur, derde, gama, kedere derman olur, uyandırır insanı zahirde alıp, batına çeker, can gözleri açılır, Hakk'a vardırır.»

 

Rayver'in semah konuşması mütakiben Rayver veya Dewrēs semah nefesini okur, çalınan tanbur ve okunan nefeslerin ahengine uyularak, semah yürür. Semah bitince Rayver «hala....hala deyip» semah yürüyen canlar usuluna uygun olarak, yüzleri ulu divana dünük, sağ ayak baş parmağı, sol ayak baş parmağının üzerinde kenetliyerek, sağ el sol göğüs üzerinde, baş hafif eğik olmakla birlikte dara durup, hayır dua ister. Pir, dara duran canlara semah duası okur:

 

SEMAH DUASI
Bismi Şah hala....hala
Semahlar saf olsun, günahlar af olsun.
İbadetiniz kabul olsun. Ne muratlarınız
varsa hasıl olsun. Eli Şah'ı merdan
yardımcınız olsun. Ayağınıza taş,
gözünüze yaş döşürmesin.
Gerçeğe Hü.

Pir Ali Baba, 2008